Bir veya daha fazla olayın etrafında gelişmiş olan metinlere anlatmaya bağlı edebi metinler denilmektedir. Masal, destan, manzum, hikaye, roman, halk hikayeleri ve fabl anlatmaya bağlı edebi metin çeşitlerine örnek olarak gösterilebilir.

Bir veya birden fazla olayın etrafında gelişen anlatmaya bağlı edebi metinler, edebiyatının en önemli konuları arasında yer almaktadır. Olayın daha iyi anlaşılabilmesi için kısa özetler halinde de olsa sizlere bilinen ve en çok okunan anlatmaya bağlı edebi metinlerin hakkında bilgiler vermeye çalışacağız.

Anlatmaya Bağlı Edebi Metinler ve Özellikleri

Anlatmaya bağlı edebi metin özellikleri

Edebi metinlerin amacına daha rahat ulaşabilmesi için edebi metin türlerinin özellikleri bilinmelidir. Yani hikaye okunuyorsa ya da bir roman üstünde duruluyorsa bu edebi esert türlerinin genel amacını anlamak için özelliklerini bilmek faydalı olacaktır.

1. Destan Nedir? Destanların Özellikleri Nelerdir?

Manzum eserler arasında yer alan destanlar, genel olarak herhangi bir milletin başından geçen ve bu milleti derinlemesine bir şekilde etkileyen toplumsal konuları ele alan edebi eserlerdir. Destanlarda ele alınan konular toplumsal yönü ağırlıkta olan konular olabileceği gibi meydana gelen doğal olayların da ele alınması mümkündür.

Destanlar sözlü edebiyat eserleri arasında yer alır. Yıllar boyu insanlar arasında dilden dile dolaşarak uzun yıllar boyunca anlatılırlar. Yazıya aktarılmamış olmalarından dolayı destanlara zaman içerisinde çeşitli eklemelerin yapıldığı da bilinir.

Destanları yapısal olarak incelediğimizde destanların hem doğal hem de hayali öğeleri içerisinde barındırdığını görüyoruz. Bunlar anonim eserler olmakla birlikte kahramanlarının özel niteliklere sahip olmaları ile ön plana çıkarlar.

Herhangi bir medeniyetin başından bir şey geçmemiş olmasına rağmen bazı olayların destanmış gibi anlatılması ile ortaya çıkan eserlere yapma destan denilmektedir. Edebiyat dünyasında gerçekten olduğu düşünülen ancak özünde yapma destanlar arasında yer alan birçok eserde bulunur.

2. Masal Nedir? Masalların Özellikleri Nelerdir?

Masallar ele aldıkları konularla birlikte ders verici niteliğe sahip olan sözlü eserlerdir. Masallar ilk olarak sözlü edebiyat eseri şeklinde ortaya çıksa da zaman içerisinde yazarlar tarafından kaleme alınabilirler.

Masalların en önemli özellikleri arasında olayların ve kişilerin keskin sıfatlarla nitelendirilmesi baş sırada yer alır. Masalda yer alan kahramanlar ya iyi ya kötüdür. Yani bunun bir arası yoktur. Bu durum genel olarak masallarda birbirine karşıt durumların ele alınmasından dolayı ortaya çıkmıştır. Bu özelliklerinden dolayı masallarda genel olarak doğru ve yanlışın, iyi ve kötünün, adalet ve zulmün birlikte ele alındığını söyleyebiliriz.

3. Roman Nedir? Romanların Özellikleri Nelerdir?

Romanların bütününde genel bir uyum vardır. Romanda bulunulan zaman, olaylar, mekanlar ve şahıslar arasında büyük bir uyum olur. Bu uyumun etkisi ile birlikte uzun anlatımlar gerçekleştirilir. Romanlarda genel olarak gerçeğe yakın olaylar ele alındığı için okuyucuyu içerisine daha iyi çekerler.

Kendi içerisinde macera, tahlil, tarihi ve sosyal gibi çeşitli türleri bulunan romanlıların en fazla okuyucu kitlesine sahip olan eserler olduğu söylenebilir.

4. Hikaye Nedir? Hikayelerin Özellikleri Nelerdir?

Hikayelerde de aynı romanlarda olduğu gibi yaşanan veya yaşanma ihtimali yüksek olan konular ele alınmaktadır. Romanlardan en büyük farkı hikayelerin daha kısa yazılar olmasıdır. Hikayelerde belirli bir olay ele alındığı gibi bu olaylar belirli bir zaman çerçevesi içerisinde anlatılır. Hikayeleri incelediğimizde hikayelerin durum hikayesi ve olay hikayesi olarak iki farklı şekilde yazıldıklarını görmekteyiz.

Olay hikayeleri, içerisinde en çok eseri barındıran hikaye türüdür. Olay hikayesi denildiği zaman akla gelen en önemli kişi Ömer Seyfettin’dir. Kendisi özellikle olay hikayelerine dayalı birçok eser vermiştir. Olay hikayelerinin belirli bir olay örgüsü içerisinde geliştiği bilinir. Aynı mektup örneklerinde olduğu gibi hikayelerde de giriş gelişme ve sonuç bölümleri vardır. Daimi olarak hikayeler bu bölümler üzerinden anlatılır.

Durum hikayeleri olay hikayelerinden büyük oranda farklıdır. Durum hikayelerinde belirli bir olay bulunmayıp yaşamın bir bölümünden kesit sunulur. Durum hikayelerinin en usta isimleri arasında yer alan kişiler hikaye okurları tarafından ayrı sevilirler. Özellikle Sait Faik Abasıyanık durum hikayesi alanında hatırı sayılır eserler vermiş bir kişidir.

5. Mesnevi Nedir? Mesnevilerin Özellikleri Nelerdir?

Mesnevi eserlere ilk bakıldığında şiir görüntüsü ile karşılaşılsa da mesnevi eserlerde bir olay örgüsü bulunur. Her beyit ayrıca kendi içerisinde uyaklıdır. Mesnevi eserler aruzun kısa kalıpları kullanılarak yazılır.

6. Fabl Nedir? Fablların Özellikleri Nelerdir?

Bir manzum öyküsü olan fabl, genel olarak okuyucuya ders vermek adına yazılmaktadır. Fabl olarak kaleme alınmış olan eserlerde olay kahramanları insan olmayıp genellikle hayvandır.

Yaşanan olayların hayvanların başından geçtiği anlatılır. Her ne kadar kahramanlar hayvanlar olsa da anlatılanlar üzerinden insanlara ders verilmeye çalışılır. Fabl eserlerde verilmek istenen ders metinler tamamlanınca özdeyiş olarak yazılır. Bu sayede fabl eserlerden alınması gereken ders kolay bir şekilde anlaşılır. Bu edebiyat akımının öncüleri arasında La Fontaine ve Ezop gibi isimler yer alır.

7. Halk Hikayeleri Nedir? Halk Hikayelerin Özellikleri Nelerdir?

Birçoğunuzun bildiği Kerem ile Aslı, Leyla ile Mecnun, Ferhat ile Şirin gibi hikayeler halk hikayeleri arasında yer alır. Halk hikayeleri sözlü edebiyat eserlerindendir. Halk hikayelerinin büyük bölümü kahramanlık konularını ele alsa da aşka ve sevgiye dair çeşitli halk hikayeleri de bulunur.

Halk hikayelerinin en önemli özelliği düşsel öğeleri içerisinde barındırmıyor olmasıdır. Yani metinlerde gerçekçilik ön plandadır.

8. Manzum Hikaye Nedir? Manzum Hikayelerin Özellikleri Nelerdir?

Manzum anlatımın kullanıldığı hikayelerdir. Herhangi bir kafiye veya ölçü bulunmaz. Edebiyat kurallarından kopuk gibi görünse de manzum hikayelerde giriş gelişme ve sonuç bölümleri yer alır. Mehmet Akif, Tevfik Fikret gibi isimler manzum hikaye türünde en çok tanınan kişilerdir. Bu hikayelerin yazılmasındaki temel gaye okuyucuya ders vermektir.