Atmosferin katmanları

Atmosfer, çok sayıda gazın birleşmesiyle oluşan, Dünyayı tamamen saran gaz katmanıdır. Atmosferin katmanları nelerdir konusu atmosferin çeşitli katmanlardan oluşuyor olmasından dolayı merak edilir. Bu katmanları iyi kavramak adına atmosfer nedir sorusuna yetkin bir şekilde cevap verilemesi gerekir.

Ekzosfer hariç olmak üzere atmosfer; troposfer, stratosfer, mezosfer ve termosfer olmak üzere dört ana katmana sahiptir. Termosfer: 80-700 kilometre, mezosfer: 50 – 80 km, stratosfer: 12 – 50 km, troposfer: 0 – 12 km, ekzosfer: 700-10000 kilometre katman kalınlığındadır.

Atmosferin katmanları var olan yerçekimi etkisiyle dünyayı sarmaktadır. Bu katmalar çeşitli gazların bir araya gelmesi ile oluşmuştur. İlgili gazların büyük bölümünün kaynağı dünya olsa da uzay boşluğundan da gelen gazlar ile bu katmanların ciddi anlamda beslendiği bilinmektedir. Atmosfer üzerinde yapılan incelemeler sonucunda en fazla gazın azot gazı olduğu ve yaklaşık olarak atmosferin %78’lik kısmını kapladığı tespit edilmiştir. Bu nedenden dolayı atmosfer ve atmosferin katmanları denildiği zaman akla ilk azot gazı gelmelidir.

İnsan yaşamı için en önemli gaz olan oksijen gazı ise atmosfer içerisinde %21 oranında yer almaktadır. Bu oranda herhangi bir düşüş olması durumunda ciddi solunum sorunlarının yaşanacağı, hatta tüm yaşamın sonlanacağı dahi düşünülmektedir. Atmosfer içerisinde bu gazlar dışında karbondioksit, neon, helyum, kripton, ksenon, hidrojen gibi gazlarda yer almaktadır ve oransal bazda atmosfer içerisinde yaklaşık olarak %1’lik kısmı oluşturmaktadırlar.

Yapılan incelemeler sonucunda atmosfer içerisindeki bazı gazların miktarlarının değişmediği, bazı gazların miktarının değiştiği ve bazı gazların ise kimi zaman atmosfer içerisinde bulunduğu tespit edilmiştir. Azot, oksijen ve atmosfer içerisinde yer alan asal gazlar hiçbir zaman miktarı değişmeyen gazlardır. Karbondioksit, su buharı, ozon ele alındığında ise bu gazların miktarının zaman zaman değişime uğradığı gözlemlenebilir.

Gazlar ele alındığında her birinin yoğunluğunun farklı olduğu görülmektedir. Bu yoğunluk farkından dolayı da atmosferde katmanlar meydana gelmektedir. Atmosferi daha iyi tanımak ve daha iyi incelemek adına gazlar sayesinde oluşan bu katmanlar isimlendirilmiş ve ayrı başlık altında incelenmiştir. Gelin atmosferin katmanları nelermiş birlikte öğrenelim.

Atmosferin Katmanları

atmosferin katmanları

1. Troposfer: Bu katman atmosferin dünyaya en yakın olan katmanıdır. Yoğunlukları yüksek olan gazla yer çekimin etkisi ile aşağıya ineler ve bu sayede troposfer adı verilen atmosferin ilk katmanını meydana getirirler. Yaklaşık olarak 18 km kalınlığa sahip olan bu katman atmosferin en önemli katmanı olarak görülmektedir. Troposfer katmanında canlıların yaşamı için gerekli olan gazlar bulunmaktadır. Ayrıca bu katmanda tüm hava olayları gerçekleşir. Bu hava olaylarına yağmur ve karı örnek olarak gösterebiliriz.

2. Stratosfer: Troposfer katmanından sonra gelen katman olup yaklaşık olarak kalınlığı 55 kilometre civarındadır. Tutucu özelliğe sahip olan bir katman olmasından dolayı hava kirliliğinin oluşmasına ve bu kirliliğin kalıcı olarak kalmasına neden olan katmandır. Bu kamanda sıcaklık değerlerini -50 santigrat derece dolaylarına ulaştığı yapılan ölçümler sonucunda tespit edilmiştir.

3. Mezosfer: Stratosfer katmanının bitiminden başlayıp yaklaşık olarak 85 kilometre kalınlığa kadar ulaşan katmandır. Bu katmanda sürtünme etkisinin yüksek olmasından dolayı uzay boşluğundan gelen göktaşların bu katmanda yandığı ve bu sayede ilgili katmanın dünyamızı göktaşlarından koruduğu bilinmektedir. Bu katmanın kalınlığı çok olduğundan ilgili katmanı daha iyi incelemek adına bu katman ozonosfer ve kemosfer olarak iki bölüme ayrılmıştır. Ozonosfer ozon gazının yüksek oranda bulunduğu katmandır. Ozonosferin en önemli özelliği güneşin zararlı ışınlarını tutmasıdır. Bu sayede insanlar güneşin zararlı ışınlarına maruz kalmamaktadır.

4. Termosfer: Mezosfer katmanından sonra 400 kilometre boyunca uzanan katmandır. Bu katman atmosferin en kalın katmanlarından birisidir. Güneşe en yakın katmanlardan birisi olmasından dolayı yapılan ölçümler sonucunda bu katmanda 1500 santigrat derece gibi sıcaklık değerlerinin olduğu belirlenmiştir.

5. Ekzosfer: Atmosferin en üst kısmında yer alan katmandır. Bu katmanın kalınlığının ne kadar olduğu günümüz teknolojisi ile belirlenememiştir. Yerçekiminin yok denilecek değerlerde olmasından dolayı özellikle haberleşme uyduları bu katmanda yer almaktadır. Bu katmandan sonra ise sizlerinde bildiğiniz gibi uzay boşluğu başlamaktadır.

Atmosferin en büyük etkileri arasında iklimlerin oluşmasını sağlaması yer almaktadır. Atmosfer bu katmanlar oluşmayacak olsaydı ya da atmosfer adı verilen olduğu olmayacak olsaydı emin olun dünyada yaşam olmazdı. Atmosfer içerisinde canlıların yaşamı için gerekli olan gazların yer alması da atmosferin ne denli önemli olduğunun bir diğer göstergesidir.

Güneş aşırı derecede zararlı ışıklar yansıtmaktadır. Bu zararlı ışıklar ise insan yaşamını yok edecek kadar kuvvetlidir. Atmosfer güneşten gelen bu zararlı ışıkların etkisini düşürerek insanların bu ışıklarsan etkilenmesini engellemektedir. Bu açıdan düşünüldüğünde de atmosferin canlı yaşamı için ne denli önemli olduğu anlaşılabilir.

Atmosfer nedir ve atmosferin katmanları nelerdir konusunda yalın bir anlatım tarzını seçerek sizlere bildiklerimizi anlatmaya çalıştık. Atmosfer ile alakalı öğrenmek istediklerinizi bizlere bildirmeniz durumunda makalemiz genişletilmeye yani detaylandırılmaya çalışılacaktır.

Atmosferde Bulunan Gazlar ve Özellikleri

Atmosfer, büyük bir gaz katmanıdır. Mevcut gazların %75’lik bölümü troposfer katmanında yer alır. Dünya iklimini atmosfer katmanlarının en alt kısımları etkiler. Bu özelliğinden dolayı troposfer ve stratosfer katmanlarının bilişimi daha fazla incelenir.

Atmosferde bulunan gazlar diyagramı
Atmosferde bulunan gazlar diyagramı

Atmosferde yer alan bazı gazların oranı sürekli olarak aynıdır. Yani bu gazların oranında değişim olmaz. Bu gazların neler olduğuna baktığımızda % 78 azot, % 21 oksijen, %1 asal gazlar olduğunu görüyoruz.

Tabi ki atmosferde yer alan gazlar oranı değişmeyen bu gazlardan ibaret değildir. Sürekli olarak oranında değişim olan gazlar da vardır. Su buharı ve karbondioksittir oranı değişen atmosfer gazlarına örnek gösterilebilir.

Atmosferde bulunan gazların özellikleri:

Karbondioksit: Güneşten gelen zararlı ışınların dünyaya ulaşmadan emilmesini sağlar. Atmosferde karbondioksit oranı artarsa bu durum havaların normale oranla ısınmasına neden olur. Aynı şekilde karbondioksitin atmosferde azalması havaların aşırı soğumasına neden olacaktır.

Su buharı: Atmosfer gazlarından oranı sürekli olarak değişen gazlardandır. Dünyanın yaşanabilir bir formda olmasını sağlar. Çünkü dünyanın aşırı ısınmasını engellediği gibi dünyanın aşırı derecede soğumasına da mani olur. Günümüzde gözlemlenen hava olaylarının büyük bölümü su buharı sayesinde gerçekleşmektedir.

Ozon: Atmosferde yer alan oksijen mor ötesi ışınları büyük oranda azaltan ozon haline dönüşmektedir. Ozon gazı canlılığın devam etmesi için yeterli değildir. Atmosferin en üst kısımlarında yer alarak dünyamızı zararlı ışınlardan korur. Bu da dünyanın yaşanabilir bir formda olmasını sağlar.

Ozon tabakası yeryüzü referans alındığında 19-45 kilometre arasında yer almaktadır. Küresel ısınma nedeniyle ozon tabakasında delik meydana gelmiştir. Bu durum dünyanın yaşanabilirlik katsayısını azaltmaktadır. Ozonda meydana gelen delinmenin önüne geçilmeyecek olursa dünyada yaşam formu kalmayabilir. Son yıllarda iklim değişikliklerinin yaşanmasındaki temel neden ozon tabakasındaki delinmedir.

Atmosfer Neden Önemlidir?

Atmosfer neden önemlidir

Dünyamızı çepeçevre kuşatan atmosfer tabakası, canlı yaşamı açısından önemlidir. Atmosfer, kesinlikle sadece bir gaz tabakası olarak değerlendirilmemelidir. Maddeler halinde atmosfer neden önemlidir konusunda vereceğimiz bilgiler şüphesiz bunu kanıtlar nitelikte olacaktır.

  • Güneş, canlılara olumsuz etkisi olan zararlı ışınları yarar. Bu ışınlar dünyaya ulaşırsa canlılar bundan olumsuz etkilenir. Atmosfer tabakası güneşten gelen zararlı ışınları tutarak canlıların zarar görmesini engeller.
  • Canlıların tamamı (bitkiler, hayvanlar, insanlar) solunum yapar. Canlılığın devam etmesi için solunum gereklidir. Atmosferin içerisinde canlıların solunum yapabilmesi için gerekli olan gazlar yer almaktadır.
  • Atmosfer tabakası, içerisinde yer alan gazla sayesinde dünya ısısının stabil kalmasını sağlar. Atmosferde meydana gelen yapısal bozukluklar dünyanın aşırı ısınmasına ya da soğumasına neden olabilir.
  • Kar, yağmur, dolu gibi meteorolojik olaylar atmosfer sayesinde olur.
  • Uzaydan dünyaya gelen gök cisimleri direkt olarak dünyaya ulaşacak olsaydı dünya yok olabilirdi. Atmosfer meteor gibi gök cisimlerinin dünyaya ulaşmadan yanıp yok olmasını sağlamaktadır.

Bir gezegende yaşam olabilmesi için atmosferin olması gerekmektedir. Atmosfer olmayan bir gezegende canlılıktan bahsetmek söz konusu değildir.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here