Harita ölçek

Haritalar, belirli coğrafi alanların küçültülerek kağıda aktarılmış halidir. Coğrafi alanların birebir ölçüsünün haritalarda gösterilmesi mümkün değildir. Bu yüzden haritalarda belirli küçültmeler yapılmıştır. Küçültmelerin belirli oranlarda yapılması ölçek kavramının ortaya çıkmasını sağlamıştır.

Haritalar kuşbakışı olarak çizilir. Çizim sırasında çeşitli matematiksel yöntemler kullanılır. Haritaların çizimi sırasında çeşitli özel işaretler de kullanılır. Bu işaretler haritaların yorumlanmasında büyük rol oynar.

Haritalarda Ölçek Nedir?

ölçek nedir

Harita bütünüyle bir matematiktir. Yapılan çizimin belirli bir ölçeğe sadık kalınarak yapılması gerekir. Harita üzerinde yer alan iki noktanın uzunluğu, gerçekteki iki nokta arasındaki uzunluğa oranına ölçek denilir.

Buradan yola çıktığımızda haritalarda kullanılan küçültme oranının ölçek olduğunu söyleyebiliriz. Gerçek uzunlukla haritadaki uzunluğun oranlanması bize haritanın ölçeğini verir. Yapılan bir çizimin harita olabilmesi için mutlaka bir ölçeğin olması gerekir. Eğer ölçek yoksa yapılan çizim sadece bir krokiden ibaret olacaktır.

Bir haritaya bakarak çiziminde hangi ölçeğin kullanıldığı öğrenilebilir. Bir haritanın alt köşesine bakarsanız 1:500000 – 1:250000 – 1:50000 – 1:25000 gibi ibareler görürsünüz. Bunlar haritanın hangi ölçeklerle çizildiğini ifade eder.

Ölçek gördüğünüz gibi kesirle ifade edilen bir kavramdır. Kesrin paydasında yer alan değer ne kadar büyük olursa haritanın ölçeği o kadar küçük olacaktır.

Haritalar çeşitli detayları içerisinde barındırır. Bu detayları ifade etmek için çeşitli semboller kullanılır. Sembollerin anlaşılır olması için haritada kullanılan sembollerin anlamları haritanın kenar kısmına eklenir. Sembollerle birlikte bu sembollerin ne anlama geldiğinin belirtildiği kısma LEJANT denilmektedir. Lejant adı verilen bu kısım sayesinde haritada yer alan tüm ayrıntılar kolay bir şekilde yorumlanır. Haritalar hakkında daha fazla bilgi edinmek için harita nedir çeşitleri nelerdir makalesini inceleyin.

Haritada Ölçek Çeşitleri Nelerdir?

ölçek çeşitleri

Haritalarda 2 farklı türde ölçek kullanılır. Bunlar kesik ve çizik ölçeklerdir. Haritaların gerçeğe uygun olacak şekilde yorumlanabilmesi için kesinlikle hangi ölçek türünün kullanıldığı bilinmelidir.

1. Haritalarda Kesir Ölçek Nedir? Nasıl Hesaplanır?

Kesir ölçek nedir

Harita kullanılan ölçek kesirle ifade edilmişse buna kesir ölçek denir. Yani haritadaki uzunlukla gerçekteki uzunluğun kesir kullanarak ifade edildiği ölçek türüdür. 1/500000 kesir ölçeğe bir örnektir.

Haritalarda kesir ölçek varsa bu bize ilgili mesafelerin kaç eşit parça kullanılarak küçültüldüğünü anlatmaktadır. Kesir ölçekli haritaların pay kısımları 1’dir. Değişen kısım paydadır. Payda kısmında yer alan değer küçültme oranına eşittir.

Payda kısmında yer alan değer gerçek uzunluğu ifade ederken pay kısmında yer alan değer haritadaki uzunluğu ifade etmektedir. Haritada üstünde yer alan 1 santimetrelik uzunluğun gerçekte ne kadar olduğu payda kısmındaki değerle ifade edilir.

Bunu bir örnekle ifade edersek kesir ölçek kavramını daha iyi anlarsınız. 1/200 ölçeğiyle çizilmiş bir harita düşünün. Bu bize gerçek uzunluğun 200 kez küçültülerek haritaya çizildiğini ifade eder. Gerçek coğrafi alanda yer alan 200 santimetrelik uzunluk harita üstünde 1 santimetre olacak şekilde çizilmiştir.

2. Haritalarda Çizgi Ölçek Nedir? Nasıl Hesaplanır?

çizgi ölçek nedir

Haritalarda kullanılan küçültmenin çizgiyle ifade edildiği ölçeklendirme çeşididir. Haritada yer alan uzunlukların, gerçek coğrafi alandaki uzunluklarının ne olduğunun bir doğru üstüne işaretlenmesiyle çizilen ölçeklere çizik ölçek denilmektedir.

Sıfır rakamının sol kısmında bulunan yer daha küçük uzunlukları ölçek adına kullanılmaktadır. Haritaların ölçekleri küçük olsa da kimi zaman haritaların çeşitli yöntemlerle büyütülmesi gerekir. Kesir ölçekli haritalarda kağıt üstünde büyütülecek olursa bu durum gerçekteki uzunluk değerlerinin yanlış hesaplanmasına neden olur.

Çizgi ölçekli haritalarda verilen çizgiler de büyüyeceği için haritanın büyütülmesi ya da küçültülmesi sonucu etkilemez. Her zaman doğru sonuçların elde edilmesi mümkündür.

Kullanılan Yer ve Amacına Göre Harita Çeşitleri Nelerdir?

  1. Özel Haritalar: özel konular için hazırlanan haritalardır. Bu haritaların hazırlanması alanında uzman kişiler tarafından yapılır. Ulaşım haritalarının hazırlanması buna örnek olarak gösterilebilir. Ayrıca toprak haritaları, nüfus haritaları ve deprem haritaları özel haritalar sınıfında yer alır.
  2. Genel Haritalar: birçok alanda kullanılan haritalardır. Dünya genelinde kullanılan ve herkes için aynı şeyi ifade eden haritaların genel harita olduğu söylenebilir. Örneği fiziki ve siyasi haritalar genel haritalar sınıfında yer alır.

Haritalarda Gerçek Uzunluğun ve Alanın Hesaplanması

ölçek nasıl hesaplanır

Ölçekli olan haritalar üstünde yer alan verilerden yararlanarak uzunluk ve alan hesaplaması yapılabilir. Şimdi sizlere elinizde olan ölçekli haritaları kullanarak nasıl hesaplama yapabileceğinizi anlatmak istiyoruz.

  • Gerçek Uzunluk: Harita Uzunluğu x Ölçeğin Paydası
  • Harita Uzunluğu: Gerçek Uzunluk / Ölçeğin Paydası
  • Harita Ölçeği: Harita Uzunluğu / Gerçek Uzunluk
  • Gerçek Alan: Harita Alanı x Ölçeğin Paydası²
  • Harita Alanı: Gerçek Alan / Ölçeğin Paydası²

Yukarıda yer alan formülleri kullanarak sizler de öğrenmek istediğiniz değerlerin hesaplanmasını yapabilirsiniz. Haritalar bizlere coğrafi alanlar hakkında çok sayıda bilgi verir. Bakıldığı zaman basit oldukları düşünülebilir ancak çizilmesi özel bilgi birikimi gerektirmektedir. Üniversitelerin harita mühendisliği bölümleri sayesinde haritacılık alanında yetkin bilgiye sahip insanlar yetiştirilmektedir.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here