Plato
Plato nedir platolar nasıl oluşur

Plato, akarsuların aşındırmasıyla oluşan derin vadilerle çevrili yüzey şekilleri arasında yer alır. Platolar çevresinde yer alan yüzey şekillerine göre daha yüksektedir.

Platolar kendi arasında oluşum şekillerine göre sınıflandırılır. Ülkemizde oluşumlarına göre 4 farklı plato çeşidi vardır.

Plato, akarsuların etkisiyle derin vadilerle yarılmış düzlükler olarak tanımlanır. Türkiye, yeryüzü şekilleri açısından dağlık ve engebeli bir ülkedir. Bu özelliği sayesinde Türkiye plato açısından da zengindir.

Plato Nedir?

Plato nedir

Plato, akarsuların aşındırma etkisiyle oluşan derin vadiler arasında kalan coğrafi şekildir. Platolar, genel olarak dağlar ve ovalar arasında geçişin olduğu bölgelerde yer alır. Akarsuların etkisiyle derin vadiler oluştuğu için platolar çevresindeki yüzey şekillerine göre daha yüksekte kalmaktadır.

Platolar, akarsuların aşındırma etkisiyle oluşur. Bu yüzden platoların akarsular etkisiyle oluşan yüzey şekilleri arasında yer aldığı söylenebilir.

Platolarda tarımsal verimlilik yüksek olduğu için insanlar yerleşim yeri olarak platoları tercih etmektedir. Ovalar yerleşimin en çok olduğu yerler olsa da platoların ovalardan sonra en çok yerleşimi bulunduran yerler olduğunu söyleyebiliriz. Türkiye’de yerleşme şekilleri konusunda bunlar detaylarıyla ele alındı.

#Platolarda yaylacılık faaliyetleri yapıldığı için çoğu zaman plato ve yayla kavramları karıştırılır. Plato bir yeryüzü şeklidir. Yayla ise bir yerleşim şekli olarak tanımlanır. Kısacası yayla ve plato aslında birbirinden farklı kavramlardır.

Ülkemizdeki platoların yükseklikleri genel olarak 1000 metrenin üstündedir. Tarımsal verimlilik yüksek olduğu için tasarımsal faaliyetler ve hayvancılık platolarda yaşayan insanların ekonomik uğraşları arasında yer alır.

Platoların Özellikleri Nelerdir?

Plato özellikleri

Akarsularla yarılan derin vadiler arasındaki verimli düzlük arazilere plato denir. Her yeryüzü şeklinin kendine has özellikleri olduğu gibi platoların da kendine has özellikleri vardır. Sadece sahip olduğu özelliklere bakarak platoları diğer yeryüzü şekillerinden ayırmak mümkündür.

Maddeler Halinde Platoların Özellikleri

• Yaz aylarında yaylacılık faaliyetleri için tercih edilir.
• Kar erimeleri ve yağışlar etkisiyle yükseklerden inen suların derin vadiler oluşturması sonucunda meydana gelirler.
• Platolarda arazi yapısı basamak şeklindedir.
• Halk arasında yayla olarak bilinirler.
• Platolar, dağlar ve ovalar arasında yer alır.
• Aşınma sonucu oluşan yüzey şekillerindedir.
• Çevresine göre daha yüksek oldukları için kış mevsimi sert geçer. Bu özelliğinden dolayı sadece yaz mevsiminde yerleşim yeri olarak tercih edilir.
• Toprak verimi yüksek olduğundan dolayı tarım ve hayvancılığa uygun alanlardır.

Oluşumlarına Göre Plato Çeşitleri Nelerdir?

Plato çeşitleri

Platolar, oluşumlarına göre sınıflandırıldığında 4 çeşit platonun varlığından söz edilebilir. Platoların özelliklerini oluşum şekilleri büyük ölçüde belirler. Platoların sahip olduğu özellikler bu coğrafi alanda gerçekleştirilen faaliyetleri ciddi anlamda etkilemektedir.

Ülkemizdeki platoları tanımak ve özelliklerini anlamak, bu yeryüzü şekillerini daha iyi değerlendirmemizi sağlar. Bu yüzden öncelikli olarak oluşumlarına göre plato çeşitleri ve özellikleri nelermiş öğrenmeliyiz.

1. Aşındırma Platoları

Tektonik olaylar sonucunda yeryüzünde yükselen yerlerin akarsular gibi dış kuvvetlerin etkisiyle aşındırılması sonucunda oluşan platolardır. Çatalca – Kocaeli Platosu ve Perşembe Platosu aşındırma platolarına örnek gösterilebilir. Ülkemizde en çok görülen plato çeşitlerinin başında aşındırma (aşınım) platoları yer alır.

2. Tabaka Düzlüğü Platoları

Yatay duruşlu plato olarak tanımlanan plato çeşididir. Yeryüzünde birbirinden farklı toprak çeşitleri vardır. Aşırı derecede sert ve yüksekte yer alan düzlükler akarsular etkisiyle eğimli bir şekilde aşınır. Bu olay sonucunda oluşan platolara tabaka düzlüğü platosu denir.

Haymana, Cihanbeyli, Obruk, Bozok, Uzunyayla, Yazılıkaya ve Gaziantep platoları tabaka düzlüğü platolarına örnek olarak gösterilebilir.

3. Volkanik Platolar

Volkanik platolar, lav platoları olarak bilinen plato çeşididir. Yeryüzünde yer alan çatlaklardan yerin derinliklerinde yer alan lav sızar ve yüksek düzlükler oluşturur. Daha sonra akarsuların etkisiyle bu düzlükler aşınır. Aşındırma sonucunda derin vadiler arasında çevresine göre daha yüksek olan yüzey şekilleri meydana gelir. Bu platolara volkanik plato denilmektedir.

Erzurum, Kars ve Ardahan platoları volkanik platolar sınıfında yer alır. Bu platolar en yüksek plato olma özelliğine sahiptir. Yüksek olmalarından dolayı sıcaklık değerleri düşüktür. Genelde iğne yapraklı ağaçlar bitki örtüsüne hakimdir.

4. Karstik Platolar

Kaya taşı, kireçtaşı ve kaya tuzu gibi şeylerin akarsu etkisiyle aşındırılması sonucunda oluşan platolardır. Karstik yapısından dolayı karstik platolara en çok ülkemizin Akdeniz bölgesinde rastlanır.

Taşeli Platosu ve Teke Platosu karstik platolara örnek olarak gösterilebilir. Karstik arazilerin dezavantajı geçirgen yapıda olmalarıdır. Bu yüzden karstik platolarda susuzluk söz konusudur. Susuzluktan dolayı tarımsla verim düşüktür.

Türkiye’de Yer Alan Platolar Nelerdir?

Türkiye plato haritası

Coğrafya bilimcileri ülkemizdeki platoları bölgelere ayırarak incelemektedir. Çok sayıda platoya sahip olmamızdan dolayı en çok korkulan coğrafya konusu her zaman platolar olmuştur.

Türkiye’nin platolarını daha kolay öğrenmeniz için bizler de tüm platoları bölgelere göre ele aldık. Bu sayede hangi bölgemizde hangi platonun yer aldığını daha rahat öğreneceksiniz.

# İç Anadolu Bölgesinde Yer Alan Platolar: Bozok Platosu, Haymana Platosu, Uzunyayla Platosu, Cihanbeyli Platosu ve Obruk Platosu.

# Doğu Anadolu Bölgesinde Yer Alan Platolar: Erzurum Kars Platosu, Ardahan Platosu ve Bingöl platosu.

# Güney Doğu Anadolu Bölgesinde Yer Alan Platolar: Şanlıurfa Platosu, Gaziantep Platosu, Mardin Eşiği ve Mazıdağ Platosu, Adıyaman Platosu.

# Akdeniz Bölgesinde Yer Alan Platolar: Teke Platosu ve Taşeli Platosu.

#Marmara Bölgesinde Yer Alan Platolar: Çatalca – Kocaeli Platosu.

#Karadeniz Bölgesinde Yer Alan Platolar: Safranbolu platosu, Perşembe Platosu.

#Ege Bölgesinde Yer Alan Platolar: Karamart Platosu, Garpos Platosu, Makros Platosu, Kale Platosu, Araburun Platosu Ve Keman Platosu.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here