Tiyatro

Tiyatro, en çok ilgi gören sahne sanatlarından birisidir. Metinsel öğelere sahip olduğundan dolayı tiyatro edebi eserler arasında yer alır. Edebi eser denildiği zaman kafa karışıklığı yaşanmaktadır. Çünkü normal edebi eserler okuyucu tarafından okunurken tiyatro seyredilmek ve sergilenmek üzere yazılmaktadır. Milattan önce 534 senesinde Atina’da ilk tiyatro oyunu sergilenmiştir. İlgi gördükten sonra diğer dünya ülkelerine yayılmıştır. Akabinde tiyatro çeşitleri artmış ve en popüler sahne sanatlarından birisi olmuştur.

Herhangi bir öykünün sahnede oyuncuların söz ve bedensel hareketleriyle canlandırılması tiyatro sanatının doğmasını sağlamıştır. Anlatılanları izleyiciye geçmesi için jest ve mimiklerin iyi bir şekilde kullanılması gerekir. Tiyatroda olaylar gerçeğe yakın bir şekilde ele alınır. Tabi ki kurmaca bir yapıdan söz etmek mümkündür. Kurmacadaki asıl amaç anlatılanların izleyiciye daha iyi geçmesini sağlamaktır.

Tiyatro Nedir?

Tiyatro nedir

Yaşanmış olayları sahnede gösterip izleyiciye çeşitli mesajlar vermek adına yazılan eserlere tiyatro denir. Genel olarak bir durumun ya da bir olayın sahnede canlandırılacak şekilde yazılmasına dramatik metin denir. Dramatik metinlerin sahnede canlandırılması sonucunda ortaya çıkan esere de tiyatro denir.

Tiyatro kelimesi Yunancadan gelmektedir. Yunancada tiyatro belirli bir oyunun oynandığı yer anlamına gelir. Tiyatro belirli bir metne göre sahneye taşınır. Metne dayalı bir tür olduğu için hem edebi hem de güzel sanatlara dayalı bir sanat dalı olduğunu da söylemek mümkündür. Tiyatro metinleri sadece sahnede sergilemek adına yazılsa da nadir olarak sadece okumak adına yazılan tiyatro metinleri de vardır.

Tiyatronun Özellikleri Nelerdir?

Tiyatro özellikleri

Tiyatro, insanlara sosyal mesajlar verir. Tiyatronun konusu günlük olaylardan seçilebileceği gibi tarihi olaylar da tiyatroda oynanabilir. Hatta mitolojik olayların bile tiyatro oyununda yer alması mümkündür. Tiyatro oyununda yer alan konu izleyicilere direkt olarak aktarılmaktadır. Mesajın direkt olarak aktarılmasından dolayı insanları etkileme konusundaki en önemli sanat dallarından birisidir.

Anlatılan konu ne olursa olsun tiyatro oyunlarının tamamında benzer özellikler yer alır. Şimdi maddeler halinde tiyatro oyununun özellikleri nelermiş inceleyelim.

  • Toplum içerisinde yer alan insanların psikolojisini etkileme özelliği vardır.
  • Tiyatro oyunları seyirciyle direkt olarak iletişim kurur. Bu yüzden izlemeye dayalı bir sanat türüdür.
  • Tiyatro oyunu metinlerinde oyuncu söylemleri ve davranışları yay ayraçları içerisinde yer alır.
  • Metinde yer alan tüm sözlerin oyuncular tarafından ezberlenmesi gerekir.
  • Tiyatroda konu günlük yaşam ya da tarihsel bir olay olabilir.
  • Oyun, oyuncuların karşılıklı konuşmalarıyla gerçekleşmektedir.
  • Oyuncular, sahne, ışıklandırma, dekor, kostüm, müzik tiyatroda yer alan unsurlardır.
  • Zaman, mekan ve oyunda yer alan kişilerle ilgili tüm bilgiler perde başında izleyiciye verilmektedir.

Tiyatronun Bölümleri Nelerdir?

Tiyatro eserlerine sahip olduğu bölümlere göre ele aldığımızda karşımıza üç bölüm çıkmaktadır. Bu bölümler sırasıyla serim, düğüm ve çözüm bölümleridir. Bir tiyatro eserinin başarıya ulaşabilmesi için tüm tiyatro bölümlerinin akıcı bir şekilde ele alınması gerekmektedir.

  • Serim: tiyatro oyununda giriş olarak bildiğiniz bölümdür. Böl bölüme baş bölüm de denir. Serim bölümünde olay içerisinde yer alan kişiler kısaca tanıtılmaktadır. Ayrıca konunun niteliği de kısaca ele alınır.
  • Düğüm: tiyatro oyunun gelişme olarak tanımlanan bölümüdür. Kısacası oyunun orta kısmıdır. Olayda yer alan kişiler bu bölümde çatışarak oyun ilginç ve sürükleyici bir hal alır. İzleyiciyi oyuna bağlamak için düğüm bölümünün özel olarak ele alınması gerekir.
  • Çözüm: tiyatro oyununun sonuç yani son bölümüdür. Bu kısımda tiyatro oyununun konusu bir sonuca bağlanır. Bu sayede izleyicinin aklındaki tüm soru işaretleri giderilir.

Tiyatro Çeşitleri Nelerdir?

Tiyatro çeşitleri

Tiyatroda sergilenen eserler müzikli ve müziksiz olmak üzere iki ana sınıfa ayrılır. Bunlar tiyatro çeşitleri denildiği zaman akla gelmesi gereken gruplardır. Tabi ki bu tiyatro çeşitleri de kendi arasında alt gruplara ayrılmaktadır. Dram, trajedi ve komedi müziksiz tiyatro çeşitleridir. Aynı şekilde bale, pandomim, opera ve müzikal müzikli tiyatro çeşitleri arasında yer almaktadır. Şimdi alt gruplarda yer alan bu tiyatro çeşitlerini özellikleriyle birlikte ele almaya çalışalım.

1. Drama:

Drama, çoğu kişi tarafından tanımlanması zor olan tiyatro çeşididir. Kısaca trajedinin ve komedinin bir arada yer alması drama olarak tanımlanabilir. Drama türü tiyatro oyunlarında genellikle milli konular ele alınır. Bu özelliğinden dolayı drama oyunlarının toplumu kapsayan bir yönü vardır.

Drama oyununda oyuncular gerçekleri tüm yönleriyle aktarır. Aşırı derecede görsel açıdan kötü olabilecek durumların gösterilmesi herhangi bir sorun teşkil etmez. Bu özelliği dramaya ciddi anlamda gerçekçilik kazandırmaktadır.

Drama oyunlarında güzelle çirkin, mutlulukla hüzün, kuşkuyla komedi bir arada yer alabilir. Zaten bunların bir arada yer alması dramayı drama yapan en önemli özelliktir. Drama yazılış türüne göre kendi içerisinde sınıflara ayrılmaktadır. Ağırbaşlı olarak yazılan drama türüne piyes denir. Eğer yazılan oyun heyecan verici nitelik taşıyorsa buna melodram denilmektedir.

2. Pandomim:

Pandomim, tiyatro oyuncularının hiç konuşmadan sadece jest ve mimiklerle duygu ve düşünceleri yansıttığı tiyatro türüdür. Oyunun konusu yüz, kol, el ve çeşitli beden hareketleriyle anlatılır. Pandomim denildiği zaman akla ilk gelen kili Charlie Chaplin’dir. Konuyla alakalı detaylı bilgi pandomim nedir makalesinde yer almaktadır.

Pandomim oyununu diğer tiyatro oyunlarından ayıran en önemli özelliği herhangi bir söz içermemesidir. Tek bir kelime söylemeden duygu ve düşüncelerin aktarılması zordur. Bu yüzden pandomim oyuncuları kesinlikle jest ve mimiklerini iyi kullanabilmelidir. Çok zor bir alan olduğu için bu alanda yer alan oyuncuların sadece bir kaçı popüler olabilmiştir.

3. Trajedi:

Trajedi, kökeni en eski olan tiyatro oyunlarından birisidir. Genel olarak trajedi oyunlarında korku hissi hakimdir. İzleyiciye korku, acındırma ve heyecan yoluyla anlatılmak istenenler aktarılmaya çalışılır. Trajedi tiyatro çeşidi denildiği zaman akla ilk gelen isim William Shakspeare’dir. William Shakspeare tarafından yazılan Hamlet adlı tiyatro oyunu trajedi türü bir eserdir.

Trajedinin kökenine inildiğinde Yunanca tragoidia kelimesinden geldiği görülmektedir. Tragos (keçi), oidie (türkü) demektir. Bu iki sözcüğün birleşmesiyle oluştuğu için trajedi keçilerin türküsü olarak da tanımlanır.

Hayatın hüzünlü ve acı veren yönlerini hissetmemizi sağlayan manzum tiyatro eserleridir. Trajedi oyunlarında kahramanlar tanrılardan, tanrıçalardan ve genellikle soylu kişilerden oluşur. Trajedi eserlerinde kesinlikle kaba sözler kullanılmaz. Öldürme ya da yaralama gibi olaylar hiçbir şekilde sahne önünde canlandırılmaz. Bu tip olaylar sahnenin arkasında yapılır ve bunu seyircinin hissetmesi sağlanır.

4. Opera:

Anlatılmak istenen şeylerin şarkı söyleyerek anlatıldığı tiyatro çeşidine opera denir. Opera, baştan sona bestelenen, solosu olan, bir koroya sahip ve orkestralı sahne oyunu şeklinde de tanımlanır. Operada ana öğe müzik olsa da içerisinde dans ve dekor gibi sahne sanatları da ön plana çıkar. Bakınız: Opera Nedir? Operanın Bölümleri Çeşitleri Nelerdir?

En eski opera çeşitlerinden birisidir. Oyunun yazılması ve sergilenmesi ciddi anlamda zordur. Büyük bir emeğin ürünü olarak ortaya çıksa da maalesef hak ettiği ilgiyi görememiştir. Etrafınızda yer alan kişilere sorarsanız birçoğunun bugüne kadar hiç operaya gitmediğini görebilirsiniz. Opera denildiği zaman akla gelen isimler arasında Luciano Pavarotti, Kirsten Flagstad ve Hakan Aysev yer alır.

5. Komedi:

Komedi, güldürürken izleyici aynı zamanda düşündüren tiyatro türüdür. Genel olarak hayatın ve insanların gülünesi yönleri komedi türü tiyatro içerisinde yer almaktadır. İnsanların oyunla özdeşleşmesi için kahramanlar halkın arasından seçilir. Konu seçimi yapılırken günlük hayat ele alınır.

Komedi, hem güzel vakit geçirmeyi hem de izleyicilere ders vermeyi hedefler. Bu yüzden komedi türü tiyatro oyunlarına herkes güldürürken düşündüren eserler der. Komedi tiyatroya ayrıca komedya denir. Gülmeye hasret bir toplum düzeni oluştuğu için en çok ilgi gören tiyatro çeşididir diyebiliriz.

6. Müzikal:

Müzikal kısaca müzikli tiyatrodur. Müzikal tiyatroda müzik ve dans bir uyum içerisinde yer alır. Müzikalde olay örgüsü müzik, dans ve diyalogların bir bütün içerisinde yer almasıyla izleyiciye aktarılır. Görsel ve sanatsal yönü ağırlıkta olduğu için sanat severlerin büyük kısmı müzikal tiyatroyu bir filme de benzetmektedir. İçerisinde opera ve dans gibi diğer tiyatro çeşitleri yer alsa da hareket, müzik ve diyalog müzikal tiyatroda daha belirgin bir şekilde ön plana çıkar.

7. Skeç:

Skeç, en kısa tiyatro oyunlarıdır. En eski tiyatro çeşitlerinden birisidir. Genelde tiyatro oyunları uzundur. Skeç türü tiyatro oyunlarında oyun konusu diğerlerine göre daha kısa süre içerisinde anlatılır. Skeç çoğu zaman bir nükteyle son bulur. Ayrıca az kişili ve yalın, şakalı bir içeriği sahiptir.

8. Bale:

Bale, müzik ve dansın ön plana çıktığı tiyatro çeşididir. Bu tiyatro oyununda duygular her zaman daha coşkulu bir dille anlatılır. Genelde lirik ve drama arasında bir temaya sahiptir. Balede anlatılmak istenen şey kadar sergilenen görsellikteki estetik de büyük öneme sahiptir. Birçoğunuzun bildiği Kuğu Gölü Balesi adlı oyun baleyi ve özelliklerini daha iyi anlamak için izlenebilir.

Bale, içerisinde belli başlı figürleri barındırır. Yapılan dansa müzik eşlik etmektedir. Bu yüzden birçok kişi baleyi müzikli gösteri olarak da tanımlamaktadır. Balenin tarihçesine inildiğinde İtalya’da Rönesans döneminde ortaya çıktığı görülür. Büyük ilgi görmesiyle birlikte dünya genelindeki diğer ülkelere de yayılmıştır. Bale nasıl yapılır hakkında bilgi alarak sizler de bale yapmaya başlayabilirsiniz.

Tiyatronun Unsurları Nelerdir?

Tiyatro, sadece metinlerden ibaret olan bir sanat eseri olarak düşünülmemelidir. Tiyatroyu diğer edebi eserlerden ayıran en önemli özellik yazılanları sahnede sergilenmeye uygun olmasıdır. Metinlerin sahnede sergilemeye uygun olabilmesi için bazı unsurları içerisinde barındırmalıdır. Bu unsurlara tiyatronun unsurları denilmektedir. Şimdi sırasıyla bu unsurların neler olduğunu inceleyelim.

  • Zaman: ele alınan olayın geçtiği süre zamanla ifade edilir. Tüm zaman diliminin tiyatro eserinde ele alınması mümkün değildir. Tüm zaman diliminin ele alınabilmesi için oyunun aşırı derecede uzun sürmesi gerekir. Bu yüzden zaman, genellikle 10 yıl önce ve 15 yıl sonra gibi kavramlarla ifade edilir.
  • Dramatik Örgü: oyunda yer alan olayların bir uyum içerisinde yazılmasına dramatik örgü denir. Dramatik örgü, kahramanların çatışmaları ve karşılaşmaları ele alınarak oluşturulur.
  • Çatışma: oyun içerisinde savunulan düşüncelerin karşıtlığından dolayı ortaya çıkan durum çatışma olarak tanımlanır. Çatışmalarda birey farklı bir olay içerisine girerek mücadele eder. Tiyatro oyununda yer alan çatışma unsuru, oyunların canlı kalmasını sağlamaktadır. Ayrıca oyunun akıcı bir şekilde sergilenmesinde büyük katkısı vardır.
  • Mekan: tiyatro oyununa konu olan olayın geçtiği yere mekan denir. Mekan sahnede çeşitli dekor çalışmalarıyla yapılmaktadır. Mekan hazırlığı ne kadar iyi olursa izleyicilerin oyuna kendini kaptırması daha kolay olur.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here