Gelgit, ay ve dünya arasında meydana gelen çekim enerjisiyle oluşan bir doğa olayıdır. Medcezir olarak isimlendirilen bu durum denizde meydana gelmektedir ve deniz suyu seviyesinde değişimlerin olmasına neden olmaktadır.

Ay ve dünya arasındaki çekim etkisi ayın evrelerine göre değişim göstermektedir. Çekim etkisinin yüksek olduğu zamanlar genlik yani kabarmalar ve alçalmalar yüksekken çekim etkisinin düştüğü zamanlar gelgit daha az gözlemlenir.

Gelgit olayının meydana gelmesinde güneş de etkilidir. Bu olay günde 2 defa gerçekleşir. Yani deniz sularında iki defa yükselme, iki defa alçalma olur. Ay, dünya ve güneş aynı doğrultuda olduğu zaman gelgitin en yüksek seviyelere ulaştığı gözlemlenmiştir. Aynı şekilde ayla dünya arasına güneş girdiği zaman çekim etkisi düşer ve medcezir daha düşük enerjiyle meydana gelir.

Gelgit Olayı Ne Demek?

Gelgit olayı nedir

Bir doğa olayı olan gelgit, okyanus sularında meydana gelmektedir. Ay ile dünya arasında çekim farkının oluşmasında dolayı su seviyesinde yükselmeler ve alçalmalar meydana gelmektedir. Göz ile gözlemlenebilen bu doğa olayına da gelgit olayı ya da medcezir adı verilmektedir.

Okyanus sularının yükselmesi durumuna med ya da gel, aynı suların alçalması durumuna ise cezir ya da git adı verilmektedir. Aynı gün içerisinde hem yükselme hem de alçalma meydana geldiğinden dolayı da bu olaya gelgit ve medcezir isimleri ile anılmaktadır.

Gelgit Nasıl Oluşur?

Gelgit nasıl oluşur

Yapılan araştırmalar sonucunda ayın dünyaya yakın olmasından dolayı bir çekim gücü meydana geldiği ve oluşan bu çekim gücünün de gelgit (medcezir) olayını medyada getirdiği tespit edilmiştir. İlk etapta araştırma yapılırken ilgili çekim gücünün güneşten kaynaklandığı üzerinde durulmuş olunsa da zaman içerisinde bu çekim gücünün oluşmasına ayın neden olduğu tespit edilmiştir.

Okyanus sularında meydana gelen gelgit olayı gün içerisinde iki defa gerçekleşmektedir ve sürecin tamamlanması yaklaşık olarak 2 saat 50 dakika dolaylarındadır. Bu olay gerçekleşirken sularda meydana gelen alçalma ve yükselme farkından dolayı meydana gelen seviye farkına gelgit genliği adı verilmektedir.

Gelgit genliğine kıyı şeridinin derinliği de etki etmektedir. Bazı okyanuslarında 50 santimetre civarında bir genlik oluşurken, bazı iç denizlerde 20 metreye kadar devasal bir genliğin meydana geldiği de gözlemlenmiştir.

Gelgit gün içerisinde 2 defa meydana geldiğinden dolayı sürekli olarak gelgit gözlemlenen denizlerde ve okyanuslarda kıyı kesimde çöp birikintilerine asla rastlanmaz. Durumun böyle olmasının temel sebebi seviye farkı oluşurken kıyı kesimde yer alan çöplerin denizin derinliklerine doğru çekilmesidir.

Gelgit kimi bölgelerde sert bir şekilde olduğundan dolayı çeşitli kıyı şekilleri meydana gelmektedir. Bu kıyı şekillerinden birisi olan haliç gelgit nedeniyle ortaya çıkan bir kıyı şeklidir. Ülkemizde de haliç adlı kıyı şekli yer alsa da bu yer şeklinin oluşmasına gelgitler neden olmamıştır. Ülkemizdeki haliç ria tipi bir kıyı şeklidir.

Gelgit Genliği Nedir?

Yaşanan gel-git olayı nedeniyle deniz sularında meydana gelen yükselme ve alçalma seviyeleri arasındaki farka gelgit genliği denilmektedir. Su bulundurma potansiyellerinin farklı olmasından dolayı deniz ve okyanuslarda meydana gelen gelgit genliği birbirinden farklıdır. Genliğin okyanus sularında daha fazla olduğu bilinmektedir.

Gelgit Sonucunda Meydana Gelen Olaylar Nelerdir?

Yaşanan bu doğa olayı özellikle kara şekillerinde çeşitli değişimlerin olmasına neden olur. Bunlar gelgit sonucunda meydana gelen olaylar olarak nitelendirilir.

  • Akarsu vadilerinin ağız kısımlarındaki tıkanmaların engellenmesi
  • Haliç tipi kıyıların oluşması
  • Kıyı kesiminde meydana gelen kirlenmelerin temizlenmesi
  • Akarsuların ağız kısımlarında delta oluşumunun engellenmesi
  • Watt tipi kıyıların oluşması

Gelgit Olayı Ayın Hangi Evresinde Gerçekleşir?

Gelgit, ayın hareketleri sonucunda dünya arasında meydana gelen çekimden dolayı oluşan bir doğa olayıdır. Ayın evreleri bu doğa olayının meydana gelmesinde etkilidir. Yapılan araştırmalara göre ayın ilk ve ikinci dördün evrelerinde gelgit olayı düşük bir enerjiyle gerçekleşir. Yeni ve Dolunay zamanında çekim etkisinin yüksek olmasından dolayı oluşan genlik değerleri yükselir. Bu da medcezirin daha net bir şekilde gözlemlenmesini sağlar.

Gelgit Enerjisi

gelgit enerjisi

Dünyanın kimi bölgelerinde gelgit ciddi bir kinetik enerji oluşturduğundan dolayı kıyı kesimlere ve denizlerin iç kısımlarına kurulan türbinler aracılığıyla elektrik üretilmektedir. Ülkemizde akıntıların yetersiz olmasından dolayı bu deniz hareketlerinden faydalanarak elektrik üretilmesi pek mümkün değildir.

Gelgit olayının sadece enerji açısından pozitif etkisi bulunmamaktadır. Gelgit olayı meydana geldiği zamanlar çok güzel bir manzara meydana geldiğinden dolayı gelgitin bariz bir şekilde gözlemlendiği yerlerin ciddi bir turizm potansiyeli olduğu da biliniyor.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here