Deneme, genel olarak düşünce yazısı olarak tanımlanan bir yazı türüdür. Edebiyat dünyasında yazılar düz yazılar ve şiirler şeklinde iki kategoride incelenir. Şiirleri yazmak gerçek anlamda maharet gerektirdiğinden dolayı düz yazılar en çok yazılan yazı türlerinden birisidir ve deneme yazıları da düz yazılar sınıfında yer almaktadır.

Deneme nedir derseniz; yazarın hiçbir kesin yargıya gereksinim duymadan, kaleme aldığı yazıda anlatılanları kanıtlama amacı gütmediği yazılardır şeklinde bir tanımlama yapabiliriz. Denemelerde ön plana çıkan en önemli özellik, yazarın genel konuşma üslubu kullanmasıdır.

Deneme yazarları herhangi bir kurala bağlı kalmaksızın düşüncelerini ve gözlemlerini serbest bir şekilde yazıya döker. Denemelerde inandırıcılık aranmasa da deneme yazarının takınmış olduğu üslup, deneme yazısını okuyan kişi etkileyebilir. Bu durumun tamamen yazarın okur ile kurmuş olduğu samimiyetten kaynaklandığı söyleyebilir.

Deneme Nedir

Deneme, yazarın gerçek kanıtlara ihtiyaç duymadan herhangi bir konuda düşüncelerini adeta konuyormuş gibi kaleme aldığı yazılardır. Denemelerde üslup yazarın konuşma dilidir. Deneme yazıları, yazarın hiçbir etki ya da kural baskısı altında kalmadan düşüncelerini ve izlenimlerini serbest bir şekilde yazıya döktüğü metinler olarak kabul edilebilir.

Deneme yazarı ne kadar samimi bir dil kullanırsa o derece okurlarını yazdıklarına inandırabilir. Bu yüzden de deneme yazıların neredeyse tamamında bir sıcak sohbet havası vardır. Bu durumun böyle olmasının tek nedeni yazarın kanıt sunmamasına rağmen yazdıklarına okurlarını inandırmak istemesidir.

Deneme Nasıl Yazılır?

Deneme nasıl yazılır
Deneme nasıl yazılır

Dene yazılarının başarılı bir şekilde yazılabilmesi için deneme yazısını kaleme alacak olan kişinin öncelikli olarak bir plan hazırlaması gerekmektedir. Deneme yazısı planı hazırlanırken giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinde hangi konuların ele alınacağı belirlenmelidir.

Deneme yazılarının inandırıcılığını arttıran en önemli husus denemelerde örneklere yer verilmesidir. Bu yüzden deneme yazısı planı hazırlanırken hangi örneklerin kullanılacağının da belirlenmesi gerekmektedir.

Deneme yazılarını ilginç kılan en önemli şeylerin başında deneme yazısının konusu yer alır. Güncel olayların konu alındığı deneme yazıları birçok kişiyi yakından ilgilendirdiği için genel konulara oranla daha fazla ilgi görür. Eğer çok sayıda okuyucuya ulaşılmak isteniyorsa güncel olayların ele alınması gerekmektedir.

Deneme yazıları bir ana düşünce üzerine kurulmaktadır. Bu yüzden deneme nasıl yazılır sorusuna cevap aranırken en çok karşılaşılan şey ana fikirdir.

Deneme yazılarında çoğu kişi ana fikri giriş kısmında ele alır. Gelişme ve sonuç bölümlerinde de giriş bölümünde ele alınan ana fikri destekleyici yönde anlatım yapılır. Bazı kişiler giriş kısmında genel bir üslup takınır ve gelişme bölümüne geçince ana fikre değinir. Ayrıca giriş ve gelişme bölümlerinde ana fikri destekleyici anlatımlara yer verilip sonuç bölümünde ana fikrin ele alınması da uygundur. Deneme yazıları basit yazılar sınıfında kabul edilse de kesinlikle deneme yazmadan önce kaleme alınmış olan diğer deneme yazılarının okunmasında fayda var.

Deneme yazıları ele alınan konulara göre kendi arasında sınıflandırılmaktadır. Kişisel duyarlılık ve dikkatleri konu alan denemeler, öğretici ve eleştirel denemeler, sosyal ve felsefi konularda bireysel düşüncelerin yer aldığı denemeler deneme türleri arasında yer almaktadır.

Deneme Yazılarının Özellikleri

Deneme yazılarının özellikleri
Deneme yazılarının özellikleri
  • İnsan hayatında karşılaşılan her durum deneme yazılarının konusu olabilir.
  • Deneme yazılarında bir şeyin ispat edilmesine gerek yoktur. Bu yüzden bilimsel verilere ihtiyaç duyulmaz.
  • Deneme yazılarında üslup konuşma dilidir. Yani yazar anlatmak istediklerini konuşur gibi yazar.
  • Deneme yazılarında inandırıcılık samimiyetle ilişkilendirilir. Yazar ne kadar samimi bir üslup seçerse o kadar inandırıcı olur.
  • Deneme yazılarında bir düzene uyulmaz. Bir konu anlatılırken başka bir konuya geçiş yapılabilir.

Türkiye’deki Ünlü Deneme Yazarları

Ülkemizde deneme yazısı denildiği zaman akla gelen çok sayıda yazar bulunmaktadır. Deneme yazısı okumaya başladığınız zaman en çok karşınıza çıkacak olan yazarlar sırasıyla şu şekildedir.

Nurullah Ataç, Sabahattin Eyüboğlu, Suut Kemal Yetkin, Mehmet Kaplan, Nurettin Topçu, Salah Birsel, Vedat Günyol, Enis Batur, Cemil Meriç, Mehmet Salihoğlu, Uğur Kökden ve Nermi Uygur en çok bilinen deneme yazısı yazarları arasında yer almaktadır.

Deneme Yazısı Örneği

Başlık: Akrabalıklarda Güven Kalmadı

Akrabalık, iki veya daha fazla kişinin kan bağı içerisinde olması durumudur. Normal şartlarda kişinin başı sıkıştığında ya da üstesinden gelemediği bir olayla mücadele etmek zorunda kaldığında ilk kapısını çalacağı kişi akrabalarıdır. Düne kadar bu durum böyle olsa da güven durumu ortadan kalktığı için artık akrabalıklardaki güven duygusu yok olmaya başlamıştır.

Düne kadar sıkı sıkıya bağlı olan akrabalar, yaşam sıkıntısının etkisiyle kendimi kurtarayım da diğerleri ne yaparsa yapsın şeklinde düşünmeye başladı. Eskiden akrabaların arasında yer alan bir kişi sıkıntıya düştüğü zaman tüm arabalar bir araya gelip o kişiyi sıkıntıdan kurtarmaya çalıştırdı. Günümüzde ise neredeyse her insanın geçim derdinden dolayı bir sıkıntısı olduğu için akrabalarını gözetmek yerine kendi derdini ortadan kaldırmaya uğraşmasına neden oluyor. Bu da başkalarının dertlerinin önemsizleşmesine neden olur.

Yaşanan tüm bu durumlar akrabalıklardaki eski güvenin ortadan kalkmasına neden olmaktadır. Düne kadar arkamızı rahat bir şekilde dönebildiğimiz akrabalarımız şimdi bize çelme takmaya uğraşmaktadır. Bu da akrabalıklarda güven duygusunun tamamen yok olduğunun açık bir kanıtıdır.